Trong hơn 10 năm trở lại đây, cùng với  chủ trương của huyện về phát triển cây Cao su tiểu điền, đến nay toàn thôn Cà xã Hòa Trạch có diện tích 428ha cây Cao su, trong đó có 228ha đã đi vào khai thác. Chủ trương đúng đắn đó đã mang lại cho người dân nơi đây một cách nhìn mới, tư duy mới về phát triển nông nghiệp theo hướng hàng hóa và mang lại cho người dân nơi đây một nguồn thu nhập hấp dẫn từ cây cao su. Sau khi cây cao su cho khai thác thì cũng xuất hiện các xưởng chế biến mủ cao su, nhà máy chế biến mủ cao su ngay trên địa bàn huyện. Sự thô sơ cũng như đầu tư xử lý nước thải không đồng bộ của các hộ kinh doanh và xí nghiệp chế biến mủ cao su đã ít nhiều bắt đầu ảnh hưởng xấu đến đời sống của người dân xã Hòa Trạch và đặc biệt là 25 hộ dân có diện tích Lúa canh tác trên cánh đồng lúa tại khu vực Bời Lời của xã.

Vụ lúa Hè Thu năm nay không phải là vụ lúa đầu tiên mà các hộ dân thôn Cà xã Hòa Trạch có diện tích canh tác tại cánh đồng Bời Lời nhận thấy sự khác biệt, mà đây đã là năm thứ 3, trên 4ha lúa 2 vụ của 25 hộ dân này đã cùng phát sinh những  vấn đề giống hệt nhau làm ảnh hưởng liên tục đến năng suất lúa của các hộ.

Có mặt tại khu vực này khi các hộ dân đang còn thu hoạch lúa trên cánh đồng. Nói là thu hoạch nhưng thực chất là các hộ đang thu vén lại thửa ruộng của mình sau 4 tháng dài chăm bón để chuẩn bị cho vụ mùa sắp tới. Toàn bộ diện tích các thửa ruộng nằm đầu nguồn của tuyến mương Cây Gạo này với khoảng 4ha đều sinh trưởng và phát triển tốt quá mức bình thường và đều bị cúi rạp xuống mặt nước khi Lúa bắt đầu nặng hạt. Nếu thăm đồng vào khoảng thời gian trước khi lúa chín 1 tháng thì ai cũng phải trầm trồ và tin chắc về một vụ mùa bội thu. Thế nhưng gần đến ngày thu hoạch, toàn bộ diện tích lúa này tan tác cúi ngập trong nước như sau một trận cuồng phong dữ dội, vì vậy đến ngày lúa chín hoàn toàn thì sản phẩm thu về chỉ còn lại những phế phẩm.

          Trao đổi với chúng tôi, ông Võ Công Dũng - Trưởng thôn Cà xã Hòa Trạch bức xúc cho biết nguyên nhân: Sở dĩ toàn bộ diện tích 4ha lúa nằm đầu nguồn tuyến mương Cây Gạo đều có chung hiện tượng như vậy trong suốt 3 năm nay là vì Nhà máy chế biến mủ cao su Thanh Long đóng trên địa bàn Tiểu khu 9 - T92 thị trấn Nông trường Việt Trung nằm ngay trên tuyến Đê Cây Gạo đã xã trực tiếp nước thải sản xuất xuống tuyến mương này. Trong khi đó, tuyến mương Cây Gạo này lấy nước từ con đê Cây Gạo cung cấp nước sản xuất cho 32 ha lúa 2 vụ của cánh đồng Bời Lời. Có những hộ gia đình có đến 5 sào lúa trong khu vực này mấy năm nay công sức bỏ ra đều đổ sông đổ biển không biết kêu ai. Ông Võ Công Dũng - Trưởng thôn Cà xã Hòa Trạch cho biết thêm: Sau khi tìm hiểu nguyên nhân, chính quyền thôn cũng đã nhiều lần đấu tranh, bắt quả tang và lập biên bản xử lý vi phạm Công ty chế biến mủ cao su Thanh Long xả trực tiếp nước thải ra môi trường làm ô nhiễm nghiêm trọng môi trường xung quanh và gây thiệt hại cho 4 ha lúa đầu nguồn tuyến mương Cây Gạo. Công ty cũng đã cam kết khắc phục xử lý, tuy nhiên vụ mùa này sự việc lại diễn ra như các vụ trước và theo quan sát bằng mắt thường thì nước trong các thửa ruộng đó rất bẩn, bốc mùi hôi thối nồng nặc.

Những ruộng lúa bị gãy đỗ do nguồn nước mủ cao su thải trực tiếp ra mương tưới Cây Gạo

Ruộng lúa may mắn nằm cao hơn dòng chảy từ mương Cây Gạo

Bà con thu gom những gì còn lại trên cánh đồng lúa gãy đổ

Nước trong ruộng lúa sánh màu mủ

          Người dân nơi đây lo lắng, rồi đây không chỉ dừng lại ở con số 4ha lúa bị ảnh hưởng mà tiến tới 32 ha diện tích đất màu mỡ 2 vụ lúa của cánh đồng Bời Lời sẽ chịu chung số phận. Bên cạnh đó, một vùng rộng lớn bị ô nhiểm trầm trọng bởi mùi hôi thối của nước xả mủ cao su chưa qua xử lý thải trực tiếp ra môi trường sẽ ảnh hưởng đến cuộc sống của người dân và cả một rừng cao su bạt ngàn đang giai đoạn sung sức nhất. Mong muốn của chính quyền địa phương và người dân thôn Cà xã Hòa Trạch là vấn đề này được các cấp trên quan tâm xử lý, trả lại cho cánh đồng Bời Lời năng suất lúa cũng như môi trường trong lành cho những cánh rừng cao su nơi đây./. 

                                                                                                Phan Tứ