Từ năm 2009 trở về trước, trẻ em dưới 5 tuổi ở Tân Trạch và Thượng Trạch chưa biết đến trường để học múa, học hát như trẻ em ở dưới xuôi. Và lần đầu tiên từ năm 2009, cô giáo Trần Thị Kim Triều được Phòng GD - ĐT Bố Trạch điều động lên Thượng Trạch nhận công tác với xuất phát điểm là con số không - Không trường, không lớp và không có học sinh. Được sự giúp đỡ của chính quyền địa phương cũng như Ban giám hiệu các Trường Tiểu học và Dân tộc nội trú Thượng Trạch, công tác tuyên truyền, vận động người dân cho con em của mình đến trường cũng được người dân đồng tình hưởng ứng. Ban đầu thành lập một lớp học tại Bản  trung tâm Cà Roong 1 và Cà Roong 2 với số lượng 17 cháu. Năm học 2010 - 2011, được phân bổ thêm 2 cô giáo nữa, lúc này đã có 3 điểm trường với số lượng 64 cháu.

Bắt đầu từ tháng 8/2011, Trường Mầm non Thượng Trạch được chính thức thành lập với 01 phó hiệu trưởng, 4 giáo viên và 01 kế toán. Dẫu đã được thành lập, trường vẫn chưa có trụ sở mà vẫn còn cảnh ‘trường thuê, lớp mượn”, cơ sở vật chất trang thiết bị phục vụ cho công tác dạy học của nhà trường còn vô cùng thiếu thốn. Khó khăn là vậy, nhưng  trong năm học này, số lượng học sinh được huy động là 88/88 đạt chỉ tiêu kế hoạch 100%, trong đó cháu 3 tuổi có 27 cháu, cháu 4 tuổi có 34 cháu, cháu 5 tuổi có 28 cháu học  tại 4 điểm trường.

Vì điều kiện địa hình hiểm trở, dân cư thưa thớt nên các điểm trường này cách xa nhau hàng chục cây số đường rừng hiểm trở.  Phần vì chưa ý thức được việc cho con em đến lớp ngay từ bậc học này nên việc dạy học của những giáo viên mầm non vùng cao cũng mang tính đặc thù, đó là vận động và gọi cháu đến lớp. Chỉ có thể bằng tình yêu trẻ, yêu nghề tha thiết mới vượt qua được những gian khó khi bám trụ và làm công tác ươm mầm tri thức ở nơi mãnh đất biên cương này.

Trong năm học 2010 - 2011, vào mùa khô, tỷ lệ bé chăm đạt 100%, vào mùa mưa, tỷ lệ này là 80%; bé ngoan đạt 60 - 65%; bé sạch đạt 65%; tỷ lệ trẻ suy dinh dưỡng dưới 75% và trong học kỳ I năm học 2011 - 2012 tỷ lệ này đã giảm xuống trên 50%. Những đứa trẻ nơi đây chịu nhiều thiệt thòi vì điều kiện sống của gia đình quá khó khăn vất vả. 100% bà con đều thuộc hộ nghèo và đời sống còn phụ thuộc nhiều vào sự cứu trợ của nhà nước và các tổ chức bên ngoài. Dẫu vậy các cháu rất ham học múa, học hát, học chữ và khi đã được đến lớp với các cô, các cháu tiếp thu rất nhanh. Trong năm học vừa qua, đã có 20 cháu được chuyển lên lớp 1. Theo đánh giá của thầy giáo Trần Trung Hiếu, chủ nhiệm lớp 1,2 Trường Tiểu học số 1 Thượng Trạch thì trong số các học sinh lớp 1 của Thầy năm nay, những học sinh được tuyển lên từ lớp Mầm non thì sự nhanh nhạy trong đọc số và đọc chữ hơn hẳn các khóa học trước.

3 năm để định hình và chỉ mới 1 năm thành lập, nhưng những gì mà các giáo viên Trường Mầm non Thượng Trạch đạt được là sự nỗ lực đáng trân trọng. Hiện tại, nhà trường còn mượn tạm 03 phòng học thuộc căn nhà Thương mại miền núi cũ để làm việc, cũng là nơi ăn ở của 4 cán bộ và 01 phòng để dạy học, 01 phòng học ở Bản Arem Tân Trạch, 01 phòng của Đồn 593 cũ để lại, 01 lớp học tạm tại Trường tiểu học số 2 ở Bản Nịu.

Bác Hồ kính yêu của chúng ta đã từng nói: “Mẫu giáo tốt, mở đầu cho nền giáo dục tốt” , “Dạy trẻ như trồng cây non, cây non có được chăm sóc chu đáo thì lớn lên sẽ ra hoa kết trái tốt”. Và từ nay, trên mãnh đất này, các cô giáo Trường mầm non Thượng Trạch đang từng ngày chăm bẳm, nâng niu cho những mầm non của tộc người Ma Coong, Arem sẽ được lớn lên khỏe mạnh. Những gì đã đạt được sẽ là nền tảng để Trường Mầm non Thượng Trạch phát huy và ngày càng rút ngắn khoảng cách với các trường mầm non ở đồng bằng, góp phần nâng cao dân trí cho bà con dân tộc trên vùng biên cương của quê hương Bố Trạch./.

   Phan Tứ