Chính sự phong phú, đa dạng, đan xen nhau trong cuộc sống đã tạo nên bức tranh văn hóa ở miền quê Bố Trạch đa sắc màu và vô cùng hấp dẫn. Cũng chính điều này đã đặt ra những thách thức không nhỏ trong việc tìm lời giải cho bài toán xây dựng một nền văn hóa tiên tiến, văn minh nhưng vẫn bảo tồn và phát huy được những nét đẹp của đặc sắc văn hóa truyền thống dân tộc trong thời xu thế quốc tế hóa mà sự giao lưu văn hóa ngày càng được mở rộng. Đúng lúc đó, sự ra đời của Nghị Quyết TW 5(khóa VIII) về “Xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc” chính là kim chỉ nam, là sự gợi mở hiệu quả nhất cho bài toán xây dựng và phát triển văn hóa trong thời đại mới.

Thực hiện Nghị Quyết TW5(khóa VIII) của Ban chấp hành Trung Ương Đảng, Ban Thường vụ Huyện ủy Bố Trạch đã ban hành Nghị quyết số 06NQ/HU ngày 14/10/1998 về chương trình hành động thực hiện các nội dung của Nghị Quyết để quán triệt, triển khai đến từng đội ngũ cán bộ, đảng viên, về từng khu dân cư và đưa tinh thần Nghị Quyết vào từng hộ gia đình cũng như ý thức của mỗi người dân. Trong chương trình hành động thực hiện Nghị Quyết, Đảng bộ, chính quyền huyện Bố Trạch đã chú trọng tập trung các nguồn lực để bảo vệ có hiệu quả các giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc của vùng đất và con người Bố Trạch. Trong 15 thực hiện Nghị Quyết  toàn huyện đã đầu tư từ nguồn ngân sách cho việc xây dựng các thiết chế văn hóa, thể dục thể thao đạt con số 30 tỷ 800 triệu đồng, trong đó ưu tiên nguồn vốn đầu tư cho việc xây dựng hệ thống nhà văn hóa thôn. Chương trình xây mới nhà văn hóa thôn được khởi động từ tháng 3 năm 2004. Với phương châm nhà nước và nhân dân cùng làm, huy động sức dân để phục vụ cho dân. Sau 15 năm thực hiện đến nay toàn huyện đã có 01 trung tâm  VHTT của xã Nhân Trạch và 259 thôn, tiểu khu có nhà văn hóa và hệ thống thiết chế văn hóa, thể dục thể thao của thôn, tiểu khu được xây dựng một cách đồng bộ. Hệ thống nhà văn hóa thôn ở Bố Trạch được hoàn thiện nhờ vào sức dân là chính, các cấp ủy, chính quyền địa phương đã làm tốt công tác xã hội hóa hoạt động văn hóa, thể dục thể thao. Cứ mỗi một nhà văn hóa thôn được xây mới sẽ nhận được nguồn vốn hỗ trợ từ ngân sách của tỉnh là 5 triệu đồng và ngân sách của huyện là 10 triệu đồng, nguồn kinh phí còn lại sẽ được huy động từ sức dân. Đối với các địa phương chưa có điều kiện xây mới đã có nhiều sáng kiến như cải tạo các công trình công cộng cũ không còn sử dụng để làm nhà văn hóa. Vì vậy tuy chỉ nhận được sự hỗ trợ của nhà nước là 15 triệu đồng nhưng phần lớn các nhà văn hóa thôn tren địa bàn Bố Trạch được đầu tư xây dựng rất khang trang, đúng theo tiêu chuẩn do Bộ VHTT&DL quy định. Số kinh phí đầu tư cho một nhà văn hóa thường ở mức từ 50 triệu đồng đến hơn 1 tỷ (như nhà văn hóa tiểu khu 2 - thị trấn Hoàn Lão, nhà văn hóa văn hóa thôn Thanh Vinh-xã Thanh Trạch....). Trong 15 năm số vốn đầu tư xây dựng hệ thống nhà văn hóa thôn đạt 14 tỷ 800 triệu đồng trong đó số vốn từ xã hội hóa lên tới 9 tỷ 800 triệu đồng.

 Chính hệ thống nhà văn hóa thôn, tiểu khu là nơi bảo vệ và phát huy hiệu quả nhất các giá trị văn hóa truyền thống vùng miền và cũng chính nhà văn hóa thôn là trung tâm để xây dựng, khuếch tán những nếp sinh hoạt văn hóa văn minh, tốt đẹp trong cộng đồng dân cư. Với nhận thức văn hóa là nền tảng tinh thần, vừa là mục tiêu vừa là động lực thúc đẩy xã hội phát triển. Đảng bộ và nhân dân Bố Trạch đã phát huy đắc lực vai trò của hệ thống nhà văn hóa thôn, bản, tiểu khu trong việc phục vụ các nhiệm vụ chính trị của địa phương cũng như phục vụ các nhu cầu về sinh hoạt văn hóa, tinh thần của nhân dân. Chính tại các nhà văn hóa thôn, xã là nơi thường diễn ra các hoạt động văn hóa, văn nghệ thể dục thể thao truyền thống mang đậm bản sắc văn hóa vùng miền của từng cộng đồng dân cư. Bởi vậy nơi đây đã trở thành trung tâm sinh hoạt cộng đồng của mỗi làng, thôn, tiểu khu. Các nhà văn hóa thôn vừa là nơi diễn ra các cuộc họp dân để phổ biến các chủ trương, chính sách của trung ương và địa phương, đây cũng chính là nơi diễn ra các sinh hoạt văn hóa tinh thần, các hội thi, hội diễn văn nghệ, thể dục thể thao trong các dịp lễ tết...như hoạt động biểu diễn các tiết mục văn nghệ, các làn điệu dân ca, dân vũ truyền thống trong dịp tết nguyên đán, các ngày lễ kỷ niệm; tổ chức các hoạt động biểu diễn văn nghệ làng văn hóa... Dưới sự chỉ đạo, hướng dẫn của các cơ quan chức năng chuyên môn mà trực tiếp là sự chỉ đạo của phòng Văn hóa và thông tin huyện, Trung tâm VHTT-TT huyện Bố Trạch việc nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống nhà văn hóa thôn được chú trọng thực hiện trong đó chú trọng phát huy tối đa vai trò của nhà văn hóa đối với công tác xây dựng và phát triển đời sống văn hóa, tinh thần phong phú, lành mạnh, bảo tồn và phát huy được các giá trị văn hóa tiêu biểu, độc đáo của địa phương. Tại các địa phương thuộc huyện Bố trạch đã xây dựng được nhiều mô hình sinh hoạt văn hóa phong phú như tổ chức sinh hoạt câu lạc bộ đàn hát dân ca, câu lạc bộ hát Tuồng Bội Khương Hà ở thôn Khương Hà, xã Hưng Trạch, câu lạc bộ hát khoan chèo cạn ở các thôn thuộc xã Nhân Trạch; câu lạc bộ thơ của thôn Bắc Hồng, câu lạc bộ không sinh con thứ 3, câu lạc bộ gia đình phát triển bền vững ....Hiện nay toàn huyện có trên trên 300 loại hình câu lạc bộ đang sinh hoạt và trên 600 đội văn nghệ quần chúng ( từ cấp thôn đến cấp huyện) đang duy trì hoạt động thường xuyên tại các nhà văn hóa thôn, tiểu khu cũng như trung tâm VHTT xã, huyện. Bên cạnh đó, trong các vào các dịp lễ, tết thì các nhà văn hóa thôn chính là nơi thu hút đông đảo con em trong thôn xóm đến tham gia vào các trò chơi dân gia như hát bài chòi, chơi cờ người, đánh đu, kéo co, đẩy gậy, bóng đá, bóng chuyền... Các sinh hoạt văn hóa lễ hội truyền thống này chính là điều kiện thuận lợi để Bố Trạch bảo tồn và phát triển được các di sản văn hóa, tín ngưỡng đặc sắc của từng địa phương.

Không những thế, hệ thống các nhà văn hóa thôn chính là lực lượng xung kích trong việc tuyên truyền sâu rộng trong quần chúng nhân dân các chủ trương, đường lối chính sách của Đảng và Nhà nước một cách nhanh nhất, kịp thời nhất và hiệu quả nhất. Dưới các hình thức tuyên truyền phú như tuyên truyền trên hệ thống loa phóng thanh, tuyên truyền bằng cách tiếp âm các chương trình phát thanh của đài phát thanh huyện, tỉnh, tuyên truyền bằng pa - nô, áp - phích, tranh cổ động ....đã đưa các chính sách của trung ương và địa phương về với mỗi người dân.

Chính sự năng động trong cách quản lý, sử dụng các thiết chế văn hóa, đặc biệt là việc phát huy hiệu quả của hệ thống nhà văn hóa thôn, tiểu khu trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đời sống văn hóa, tinh thần của nhân dân mà Bố Trạch đã từng bước xây dựng được môi trường văn hóa lành mạnh, phát triển phong phú, đa dạng với sự giao lưu độc đáo của nhiều vĩa tầng văn hóa qua đó đã bảo vệ được những giá trị văn hóa đặc sắc của các cộng đồng cư dân sống trên mảnh đất Bố Trạch. Đây cũng chính là đòn bẩy để huyện nhà thực hiện thành công Nghị Quyết TƯ 5(khóa VIII) về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, tạo bệ đỡ vững chắc để thúc đẩy kinh tế, văn hóa, xã hội ở địa phương ngày càng phát triển.

Lê Hữu Lợi
Phòng VT-TT huyện