Khởi đầu từ mô hình sản xuất vừa tập trung vừa phân tán

Không còn ai nhớ chắc chắn nghề rèn của làng này có từ bao giờ, nhưng nó đã nổi tiếng từ khá lâu với cái tên “xóm lò rèn” hay là “làng Mai Hồng”. Từ  những năm giữa thế kỷ 20, nghề rèn đúc ở đây đã được xây dựng và phát triển với loại hình sản xuất kinh doanh hợp tác xã có tên gọi là HTX công nghiệp – thủ công nghiệp còn gọi là HTX Mai Hồng.

HTX Mai Hồng với tổng số vốn đầu tư 459 triệu đồng, gồm 89 xã viên sản xuất với mô hình vừa tập trung, vừa phân tán. Mô hình tập trung chủ yếu sản xuất các nghề cưa xẽ gổ, sản xuất đồ mộc, dịch vụ mua bán điện và các chế độ chính sách…cho xã viên. Đối với mô hình phân tán thì thực hiện sản xuất theo hộ gia đình hoặc nhóm hộ để sản xuất các mặt hàng thủ công truyền thống như: Rèn, gò, hàn, đúc, sữa chữa cơ khí, sản xuất hàng mộc và thực hiện nộp định mức khoán cho HTX.

Từ những năm 1990, HTX Mai Hồng ngày càng phát huy tác dụng tích cực trong việc quản lý, tìm kiếm thị trường và thúc đẩy sự tăng trưởng của hoạt động rèn đúc. Hàng ngày có đến hàng chục chuyến xe tải đến đây mua các sản phẩm như dao, rựa, liềm, hái, nồi hốt, soong, nồi ba, nồi bảy, vành xe đạp... để bán đi các nơi khác. Hoạt động buôn bán, giao thương nhộn nhịp hơn bao giờ hết.

HTX Mai Hồng trở thành cầu nối hữu hiệu đưa các loại sản phẩm thủ công đến thị trường tiêu thụ một cách có hiệu quả. Ngoài ra, HTX còn thực hiện đa dạng hoá sản phẩm, đa dạng hóa việc làm. Do đó, từ cái nôi là HTX Mai Hồng, nghề rèn đúc có điều kiện duy trì và phát triển, cung cấp các mặt hàng thủ công cho hầu hết các xã khác trong huyện cũng như ngoài huyện, đảm bảm thu nhập, nâng cao chất lượng cuộc sống và tạo công việc cho người lao động trong làng.

Tuy nhiên, trong bối cảnh nền kinh tế thị trường cạnh tranh ngày càng gay gắt, hợp tác xã Mai Hồng với cơ chế quản lý giao khoán sản phẩm không còn mang lại hiệu quả tích cực. Bên cạnh đó, do thiếu vốn người dân phải đến nhận nguyên liệu tại các nhà thầu, sản phẩm làm ra phải bán cho nhà thầu theo giá quy định, lợi nhuận ngày càng ít. Vì vậy, HTX chưa phát huy được năng lực cá nhân của các xã viên, chưa huy động được tối đa nguồn lực của các hộ gia đình trong sản xuất các mặt hàng thủ công nghiệp để mở rộng thị trường, tạo dựng thương hiệu. Trước thực trạng đó, từ năm 2003, HTX Mai Hồng đã có sự chuyển hướng phù hợp, đẩy mạnh phát triển mô hình sản xuất kinh tế hộ, hạn chế mô hình sản xuất tập trung, đồng thời tạo điều kiện cho các hộ gia đình tự quản lý về ngân sách doanh thu, lợi nhuận.

Đẩy mạnh phát triển mô hình kinh tế hộ mang tính tự chủ

Hòa với xu hướng phát triển của cơ chế kinh tế thị trường, nghề rèn ở làng nghề Mai Hồng chuyển đổi sang mô hình kinh tế hộ, chuyên môn hóa các loại sản phẩm rèn đúc, cơ khí và mang tính tự chủ cao. Không hình thành loại hình sản xuất giao khoán sản phẩm và hưởng lương như trước đây, các tổ chức nghề nghiệp trong HTX hoạt động trong đơn vị gia đình, tự chủ từ khâu sản xuất đến tiêu thụ…

Chia sẻ với chúng tôi, anh Trần Thanh Hải, trưởng thôn 8 cho biết: “Từ khi tách riêng sản xuất độc lập, mỗi hộ gia đình trong làng nghề đã mạnh dạn hơn trong đầu tư, tận dụng mọi lao động trong gia đình, mở rộng sản xuất và chủ động tìm kiếm thị trường. Do đó, hiện nay, hầu hết các nghề cơ khí nói chung và rèn đúc nói riêng ngày càng phát triển, trở thành nghề chính, mang lại thu nhập cao, giúp chúng tôi vươn lên làm giàu cũng như có điều kiện phát triển hơn nữa nghề truyền thống của địa phương mình”.

Đến nay, làng nghề Mai Hồng đã mạnh dạn áp dụng các thành tựu khoa học vào sản xuất, từng bước cơ khí hoá nghề rèn truyền thống để tăng năng suất lao động. Nhiều hộ đã tự trang bị máy cán thép, máy mài, máy đột dập, máy búa, cắt … đồng thời linh động mở rộng sang nhiều ngành cơ khí khác như làm các loại cửa sắt, cửa nhôm; ga-ra ô tô; rèn các phụ tùng phục vụ ngành công nghiệp; hoặc gò, hàn, phay, tiện... đưa nghề rèn truyền thống phát triển ổn định và có quy mô lớn, dần tạo dựng cho thương hiệu đứng vững trong cơ chế thị trường.

Anh Trần Thanh Hải đang sản xuất sản phẩm cơ khí tại hộ gia đình

Tiện sản phẩm bằng máy tại cơ sở sản xuất Ngọc Trọng

Tính đến tháng 8 năm 2011, toàn thôn có trên 30 hộ chuyên sản xuất các sản phẩm rèn đúc, cơ khí với quy mô lớn và hơn 20 hộ chuyên sản xuất các mặt hàng rèn quy mô nhỏ, giải quyết công ăn việc làm cho gần 100 lao động trong thôn. Trừ chi phí, thu nhập bình quân trên một người đạt 5 triệu đồng/tháng.

Với vị trí gần quốc lộ 1A, cùng với sự năng động, sáng tạo, nâng cao chất lượng sản phẩm, đa dạng hóa các sản phẩm rèn đúc và cơ khí …là lợi thế để các sản phẩm rèn, cơ khí ở đây có thị trường tiêu thụ rộng lớn không chỉ trên thị trường trong tỉnh mà còn có mặt từ Vinh đến Hà  Nội, Hải Phòng, Tp. Hồ Chí Minh.... và được người tiêu dùng đánh giá cao.

Tuy phải đối mặt với hàng ngoại nhập lậu giá rẻ, người dân làng Mai Hồng vẫn giữ nghề rèn của ông cha để lại. Ông Hoàng Hồng Trường - bí thư thôn 8 đã tự hào nói về truyền thống của nghề rèn: “Nghề rèn của làng Mai Hồng là nghề gia truyền, nó đã gắn bó từ lâu với người dân chúng tôi. Hầu hết các hộ trong thôn, đặc biệt khu vực ở gần cầu Lý Hòa đều dựa vào nghề rèn để sống. Từ khi nhận được bằng công nhận làng nghề rèn đúc truyền thống của UBND tỉnh vào năm 2008 chúng tôi càng cố gắng để duy trì và phát triển nghề rèn ra diện rộng, góp phần đắc lực trong việc thúc đẩy nền kinh tế địa phương và không thể để cái tên “xóm lò rèn” mất đi”.

Có thể nói, sự phát triển sản xuất ở các hộ gia đình của làng nghề Mai Hồng là một hướng đi phù hợp với cơ chế kinh tế thị trường, mang lại hiệu quả cao, nó đã góp phần tích cực trong lĩnh vực phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương, làm thay đổi diện mạo của một miền quê, mở ra một triển vọng mới về sản xuất cũng như giữ gìn và phát triển bền vững làng nghề rèn đúc truyền thống, đưa làng Mai Hồng trở thành một điểm sáng kinh tế bên dòng sông Lý Hòa tươi đẹp ./. 

                                                                                        Thu Thơm

                                                                                        Đài TH – TH Bố Trạch