Nhận thấy Bố Trạch là vùng đất có vị trí địa chính trị trọng yếu, có tiềm lực kinh tế lại giáp nước Lào, vì vậy ngay sau khi đánh chiếm nước ta thực dân Pháp đã nhanh chóng thiết lập bộ máy cai trị và bóc lột tàn khốc đối với nhân dân huyện Bố Trạch. Nhưng với lòng yêu nước nồng nàn, ý chí kiên cường của nhân dân Bố Trạch các phong trào yêu nước chống lại ách đô hộ của thực dân Pháp vẫn được xây dựng và phát triển trong các tầng lớp nhân dân. Trong các phong trào đó nổi bật lên có các hoạt động của nhóm Tân Việt do đồng chí Ga (tức Nguyễn Trọng Di – làm xếp ga) và đồng chí Duyệt ( tức Dương Đình Dư-thầy giáo dạy học) được gây dựng tại Ga Kẽ Rấy và sau này phát triển thêm nhóm đọc sách báo ở Hoàn Lão. Hoạt động của các phong trào yêu nước lúc này tập trung vào việc truyền bá tư tưởng chóng thực dân, phong kiến, khơi dậy lòng tự tôn dân tộc, giáo dục lòng yêu nước trong nhân dân nhất là tầng lớp trí thức, thanh niên, học sinh.  Các phong trào yêu nước được xây dựng và phát triển mạnh mẽ ở Bố Trạch được chịu tác động mạnh mẽ của sự kiện thành lập Đảng cộng sản Việt Nam vào ngày 03/02/1930 tại Hương Cảng Trung Quốc là điều kiện thuận lợi để xây dựng cơ sở Đảng ở nơi đây. Nhận thức rõ lợi thế đó, đồng thời nhận thấy được ưu thế của Ga Kẽ Rấy và vị trí địa chính trị trọng yếu của Bố Trạch đối với công cuộc khai thác thuộc địa của thực dân Pháp cũng như việc xây dựng và phát triển phong trào cách mạng của ta nên đồng chí Lê Việt Lượng – xứ ủy viên xứ ủy Trung kỳ đã tổ chức thành lập chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên trên đất Quảng Bình tại Ga Kẽ Rấy vào ngày 22/4/1930.

Chi bộ được thành lập trên cơ sở Ban vận động Đông dương Cộng sản Liên Đoàn gồm 3 đồng chí : Điện, Ga và Duyệt do đồng chí Điện làm Bí thư, Chi bộ lấy một góc phòng  đầu nhà ga làm nơi hội họp và sinh hoạt định kỳ 1 lần/ tháng trừ những trường hợp bất thường. Với tôn chỉ hoạt động là phát triển Đảng vào giai cấp công nhân, tuyên truyền mở rộng ảnh hưởng của Đảng trong quần chúng, xây dựng các tổ chức nông hội để vận động nhân dân đấu tranh chống địa chủ, cường hào, quan lại áp bức…

Sự ra đời của chi bộ Ga Kẽ rấy đã đánh dấu bước ngoặt lịch sử quan trọng trong phong trào cách mạng Quảng Bình nói chung và Bố Trạch nói riêng. Kể từ đây phong trào đấu tranh của các tầng lớp nhân dân Bố Trạch đã có đường lối rõ ràng, có phương thức hiệu quả và  đã trở thành phong trào đấu tranh có tính tự giác, có người lãnh đạo.

Phong trào cách mạng của quần chúng dưới sự lãnh đạo của Chi bộ ngày càng phát triển làm cho bộ máy chính quyền bảo hộ và bọn tay sai ở Quảng Bình vô cùng hoang mang lo sợ. Chúng đã bằng mọi thủ đoạn khủng bố, đàn áp, mua chuộc hết sức thâm độc để tìm mọi cách tiêu diệt các đảng viên cộng sản của chi bộ và dập tắt phong trào cách mạng của nhân dân Bố Trạch. Nhưng mọi âm mưu của kẽ thù đều bị thất bại, với ý chí kiên cường của các Đảng viên cộng sản và quần chúng nhân dân phong trào cách mạng tiếp tục được xây dựng trong nhân dân để đến ngày 23/8/1945 Đảng đã lãnh đạo nhân dân chớp thời cơ cách mạng sau thắng lợi vang dội trong cuộc khởi nghĩa giành chính quyền ở huyện đường Hoàn Lão toàn thể nhân dân Bố Trạch nhất tề đứng lên khởi nghĩa và giành thắng lợi vang dội lật đổ chính quyền thực dân phong kiến thành lập chính quyền cách mạng.

Có ý nghĩa lịch sử và vai trò to lớn đối với sự phát triển của cách mạng huyện Bố Trạch cũng như đối với phong trào cách mạng trong toàn tỉnh Quảng Bình nên di tích Ga Kẽ Rấy đã được công nhận là di tích lịch sử cách mạng cấp quốc gia vào năm 2001.  Di tích lịch sử cách mạng ga Kẻ Rấy hiện nay được Đảng bộ và chính quyền huyện Bố Trạch xây dựng nhà bia di tích trang trọng để ghi dấu sự kiện lịch sử vẽ vang của quê hương Bố Trạch. Sự kiện này không chỉ đánh dấu một bước ngoặt lịch sử quan trọng của phong trào cách mạng mà đây chính là tiền đề quan trọng, là nền tảng cơ bản và quyết định cho những thắng lợi oanh liệt trong lịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc cũng như là điểm tựa tinh thần vững chắc để Đảng bộ và nhân dân Bố Trạch vững tin trên con đường xây dựng quê hương giàu đẹp, văn minh, hạnh phúc.

Lê Hữu Lợi

Phòng VHTT huyện